InvestingRound

F&O ट्रेडिंग: SEBI च्या FY26 अभ्यासात 87.7% ट्रेडर्स तोट्यात — ऑप्शन्स बायर्स का हरतात, खर्चाचा हिशोब आणि तोच पैसा SIP मध्ये गेला असता तर (2026)

शेअर बाजार · F&O 2026
10 पैकी जवळपास 9 जण तोट्यात — तरी F&O का?

SEBI च्या 20 ऑगस्ट 2026 च्या अभ्यासाचे आकडे, ऑप्शन्स बायर्स का हरतात, एक्स्पायरीचा खेळ, खर्चाचा हिशोब, आणि तोच पैसा SIP मध्ये गेला असता तर — उदाहरणांसह.

87.7% तोट्यात₹91,685 कोटी तोटा92% तोटा ऑप्शन्समधूनखर्च ₹25,000 कोटीआधी गुंतवणूक, मग ट्रेडिंग
F&O ट्रेडिंग SEBI अभ्यास FY26 87.7 टक्के ट्रेडर्स तोट्यात ऑप्शन्स ट्रेडिंग मराठी मार्गदर्शक

नमस्कार मित्रांनो! एक प्रामाणिक प्रश्न विचारतो. तुमच्या ओळखीत असा कोणी आहे का जो म्हणतो, “मी ऑप्शन्समध्ये रोज ₹2,000 कमवतो”? आणि मग सहा महिन्यांनी तोच माणूस शांत होतो? इन्स्टाग्रामवर “₹5,000 चं ₹50,000 एका दिवसात” असे रील्स, टेलिग्रामवर “आजची हिरो-झिरो कॉल” असे ग्रुप्स — हे सगळं बघून नवीन माणसाला वाटतं की शेअर बाजारात पैसा कमवायचा सगळ्यात जलद रस्ता म्हणजे F&O ट्रेडिंग.

पण आकडे वेगळंच सांगतात. आणि हे आकडे कोण्या यूट्यूबरचे नाहीत — बाजाराचा नियामक SEBI चे आहेत. SEBI ने 20 ऑगस्ट 2026 ला वैयक्तिक ट्रेडर्सवर दोन अभ्यास प्रसिद्ध केले. त्यात सांगितलंय की FY 2025-26 मध्ये 87.7% वैयक्तिक ट्रेडर्स F&O मध्ये तोट्यात गेले. आज आपण हे आकडे नीट, सोप्या भाषेत समजून घेऊ, ऑप्शन्स बायर्स नेमके का हरतात ते बघू, आणि जर तेच पैसे SIP मध्ये गेले असते तर काय झालं असतं, याचा हिशोब मांडू.

F&O म्हणजे काय? दोन मिनिटांत

F&O म्हणजे Futures & Options — यांना “डेरिव्हेटिव्ह्ज” म्हणतात. “डेरिव्ह” म्हणजे दुसऱ्या कशावरून आलेलं. यांची किंमत निफ्टी, बँक निफ्टी किंवा एखाद्या शेअरच्या किमतीवरून ठरते. तुम्ही प्रत्यक्ष शेअर विकत घेत नाही; तुम्ही किमतीच्या दिशेवर एक करार (कॉन्ट्रॅक्ट) करता.

  • फ्युचर्स: ठराविक तारखेला ठराविक किमतीला खरेदी/विक्रीचा करार. नफा-तोटा दोन्ही मोठे, कारण छोट्या मार्जिनवर मोठी पोझिशन.
  • ऑप्शन्स: खरेदीचा (कॉल) किंवा विक्रीचा (पुट) “हक्क”. ऑप्शन विकत घेणारा (बायर) थोडा प्रीमियम भरतो; अंदाज चुकला तर तो प्रीमियम बुडतो.
  • एक्स्पायरी: प्रत्येक करार ठराविक दिवशी संपतो. त्या दिवसानंतर त्या कराराला काहीच किंमत उरत नाही (आत पैसे नसतील तर).

एक साधं उदाहरण: क्रिकेट मॅचच्या आधी “भारत जिंकेल” यावर मित्राशी ₹100 ची पैज. भारत जिंकला तर ₹300, हरला तर ₹100 गेले. ऑप्शन बायिंग साधारण असंच वाटतं — छोटी रक्कम, मोठ्या कमाईचं स्वप्न. फरक एवढाच की इथे वेळ सुद्धा तुमच्या विरोधात खेळते, आणि प्रत्येक पैजेवर खर्च लागतो.

एका वाक्यात: शेअर घेणं म्हणजे कंपनीत भागीदारी; F&O म्हणजे किमतीच्या हालचालीवर ठराविक मुदतीचा करार. दोन्ही पूर्णपणे वेगळे खेळ आहेत.
🚀 अजून डिमॅट खातं नाही? आजच सुरुवात करा!

शेअर, म्युच्युअल फंड, ETF, IPO — सगळं एकाच ॲपमध्ये. मोबाईलवरून १०-१५ मिनिटांत ऑनलाइन खातं उघडा, पेपरवर्कची झंझट नाही.

👉 मोफत डिमॅट खातं उघडा

SEBI च्या अभ्यासाचे मुख्य आकडे (FY25 विरुद्ध FY26)

SEBI च्या “Profitability of Individual Traders in the Equity Derivatives Segment (FY25–FY26)” या अभ्यासात आणि 20 ऑगस्ट 2026 च्या प्रेस रिलीजमध्ये (PR No. 50/2026) हे आकडे आहेत. हा अभ्यास F&O मधल्या टॉप 15 ब्रोकर्सच्या माहितीवर आधारित आहे, जे या सेगमेंटमधल्या साधारण 90% वैयक्तिक गुंतवणूकदारांचं प्रतिनिधित्व करतात.

मुद्दाFY 2024-25FY 2025-26
सक्रिय वैयक्तिक ट्रेडर्स98.1 लाख78.6 लाख (सुमारे 20% घट)
वैयक्तिक ट्रेडर्सचा एकूण निव्वळ तोटा₹1,11,788 कोटी₹91,685 कोटी
तोट्यात गेलेल्यांचं प्रमाण90.9%87.7%
प्रति ट्रेडर सरासरी तोटासुमारे ₹1.13 लाखसुमारे ₹1.17 लाख
वैयक्तिक ट्रेडर्सचा व्यवहार खर्चसुमारे ₹25,000 कोटीसुमारे ₹25,000 कोटी

वरवर बघितलं तर “तोटा कमी झाला” अशी चांगली बातमी वाटते. पण SEBI ने स्वतःच सावध केलंय: त्याच वर्षी ट्रेडर्सची संख्या सुमारे 20% कमी झाली, त्यामुळे तोट्यातल्या लोकांचं प्रमाण थोडं कमी दिसणं म्हणजे निकाल खरंच सुधारले असं नाही. आणि प्रत्येकी सरासरी तोटा तर वाढला — कमी लोकांनी ट्रेड केलं, पण जे राहिले त्यांनी जास्त गमावलं.

पाच वर्षांचं मोठं चित्र

मुद्दाआकडा (SEBI अभ्यासानुसार)
FY22 ते FY26 — वैयक्तिक ट्रेडर्सचा एकूण निव्वळ तोटासुमारे ₹3.85 लाख कोटी
FY22 ते FY26 — एकूण व्यवहार खर्चसुमारे ₹1 लाख कोटी
FY24 मध्ये तोट्यातले91.1%
FY25-FY26 मध्ये (दोन वर्षं मिळून) तोट्यातले91.0% (111.6 लाख लोक)
खर्चाआधी (ग्रॉस) तोट्यातले, FY2682.1%
खर्चानंतर (नेट) तोट्यातले, FY2687.7%

शेवटच्या दोन ओळी नीट बघा. खर्चाआधी 82.1% तोट्यात, आणि खर्च वजा केल्यावर 87.7%. म्हणजे काही लोक थोड्या नफ्यात होते, पण ब्रोकरेज, STT, एक्सचेंज चार्ज, GST वजा झाल्यावर ते सुद्धा तोट्यात गेले.

मोठा नफा किती जणांना? मोठा तोटा किती जणांना?

मुद्दा (SEBI अभ्यास)आकडा
FY25-FY26 मध्ये ₹1 लाखापेक्षा जास्त नफा कमावणारेफक्त सुमारे 1.1% ट्रेडर्स
FY26 मध्ये ₹1 लाखापेक्षा जास्त तोटा झालेले15.80 लाख ट्रेडर्स (सर्वांच्या 22.9%)
FY26 मध्ये ₹10 लाखापेक्षा जास्त तोटा झालेले1.88 लाख ट्रेडर्स
तोट्यातल्यांचा सरासरी तोटा (FY26)₹1.47 लाख
नफ्यातल्यांचा सरासरी नफा (FY26)₹1.22 लाख

म्हणजे नफा झालेल्यांचा सरासरी नफा, तोटा झालेल्यांच्या सरासरी तोट्यापेक्षा लहान आहे — आणि तोट्यातले लोक संख्येने जवळपास सात पट. सोशल मीडियावर आपल्याला फक्त ते 1% दिसतात; बाकीचे 99% गप्प असतात.

पैसा नेमका जातो कुठे? कोण कमवतं?

हा प्रश्न खूप महत्त्वाचा आहे. बाजारात एकाचा तोटा म्हणजे दुसऱ्याचा फायदा (आणि मधे खर्च). SEBI च्या प्रेस रिलीजनुसार FY26 मध्ये:

गटग्रॉस ट्रेडिंग नफा / तोटा (FY26, खर्चाआधी)
प्रोप्रायटरी ट्रेडर्स (ब्रोकर्सचे स्वतःचे, परदेशी मालकीचेही)सुमारे ₹44,000 कोटी नफा
FPI (परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदार)सुमारे ₹14,000 कोटी नफा
कॉर्पोरेट्ससुमारे ₹8,000 कोटी नफा
म्युच्युअल फंडसुमारे ₹3,000 कोटी नफा
वैयक्तिक ट्रेडर्ससुमारे ₹72,000 कोटी तोटा

आणि एक धक्कादायक ओळ: FPI आणि प्रोप्रायटरी ट्रेडर्सचा 99% नफा “अल्गो” संस्थांनी कमावला — म्हणजे कॉम्प्युटर प्रोग्रॅमने सेकंदात ट्रेड करणाऱ्या. तुम्ही मोबाईलवर बटण दाबत असताना समोर कोण खेळतंय, हे लक्षात घ्या.

⚠️ F&O मध्ये पैसे घालवण्याआधी बोलूया

तुमचं भांडवल, ध्येय आणि वेळ — ट्रेडिंग की दीर्घकालीन गुंतवणूक, काय योग्य ते सोप्या मराठीत मिळून ठरवू.

💬 WhatsApp: 90212 32663📞 कॉल: 90212 32663📈 Upstox डिमॅट खातं उघडा

ऑप्शन्स बायर्स का हरतात? 5 खरी कारणं

1. 97% लोक एकच गोष्ट करतात — ऑप्शन विकत घेतात

SEBI च्या ट्रेडिंग बिहेवियर अभ्यासानुसार जवळपास 97% ट्रेडर्स मुख्यतः ऑप्शन बायिंग करतात; फक्त सुमारे 2% मुख्यतः ऑप्शन सेलर्स. आणि वैयक्तिक तोट्यापैकी सुमारे 92% तोटा ऑप्शन्समधून झाला. ऑप्शन्समध्ये तोट्यातल्यांचं प्रमाण 87.7%, तर फ्युचर्समध्ये 66.0%.

2. वेळ तुमच्या विरोधात — “टाइम डिके”

ऑप्शनच्या प्रीमियममध्ये एक भाग “वेळेची किंमत” असतो. बाजार जागेवरच राहिला तरी हा भाग रोज वितळत जातो, आणि एक्स्पायरीला शून्य होतो. एक काल्पनिक उदाहरण (आकडे फक्त समजण्यासाठी, खरे नाहीत):

एक्स्पायरीपर्यंत दिवसनिफ्टी जागेवर (बदल नाही)आउट-ऑफ-द-मनी कॉलचा प्रीमियम (काल्पनिक)
5 दिवसबदल नाही₹100
4 दिवसबदल नाही₹85
3 दिवसबदल नाही₹68
2 दिवसबदल नाही₹48
1 दिवसबदल नाही₹25
एक्स्पायरीबदल नाही₹0

म्हणजे तुमचा अंदाज “चूक” नव्हता, बाजार फक्त हलला नाही, तरीही पैसे गेले. ऑप्शन बायरला दिशा, किती हालचाल आणि किती वेळात — तिन्ही बरोबर यावं लागतं.

3. एक्स्पायरीच्या दिवसाचा जुगार

SEBI च्या आकड्यांनुसार इंडेक्स ऑप्शन्सचा सुमारे 59% टर्नओव्हर त्याच दिवशी संपणाऱ्या (0DTE) करारांमध्ये, सुमारे 75% एका दिवसाच्या आत आणि 97% एका आठवड्याच्या आत संपणाऱ्या करारांमध्ये झाला. स्वस्त दिसणारे, लगेच संपणारे करार — इथेच “हिरो-झिरो” चा मोह असतो, आणि बहुतेक वेळा “झिरो”च होतं.

4. छोटं भांडवल, मोठी हाव

सुमारे 35% वैयक्तिक F&O ट्रेडर्सकडे एकही शेअर किंवा इक्विटी फंड नव्हता, आणि सुमारे 78% लोकांचा इक्विटी पोर्टफोलिओ ₹1 लाखापेक्षा कमी होता. या छोट्या पोर्टफोलिओवाल्यांचा वाटा एकूण तोट्यात सुमारे 70% होता. तोट्याचं प्रमाण इक्विटी होल्डिंग नसलेल्यांमध्ये 93%, तर ₹10 कोटींपेक्षा जास्त पोर्टफोलिओ असणाऱ्यांमध्ये 58%.

5. अनुभवाने सुधारणा होत नाही, तोटा पुन्हा पुन्हा

सगळ्यात महत्त्वाचा मुद्दा. SEBI च्या अभ्यासात दिसलं की सलग काही वर्षं ट्रेड करणाऱ्यांचंही तोट्याचं प्रमाण तितकंच जास्त होतं. सलग दोन वर्षं तोट्यात असून ट्रेडिंग चालू ठेवणाऱ्यांपैकी सुमारे 90% तिसऱ्या वर्षीही तोट्यात गेले. “अजून थोडं शिकलो की जमेल” — हा विचार आकड्यांमध्ये टिकत नाही.

टीप: तिमाहीनुसार बघितलं तर सुमारे 85% “ट्रेडर-तिमाही” तोट्याच्या होत्या. आणि नफा-तोटा दोन्ही बघितलेल्यांपैकी जवळपास 79% लोकांचा सरासरी नफा त्यांच्या सरासरी तोट्यापेक्षा लहान होता.

खर्चाचं गणित: “छोटे” चार्ज किती मोठे होतात?

प्रत्येक ट्रेडवर ब्रोकरेज, STT, एक्सचेंज चार्ज, SEBI फी, GST आणि स्टॅम्प ड्युटी लागते. SEBI च्या अभ्यासानुसार 1 ऑक्टोबर 2024 पासून STT वाढल्यामुळे FY26 मध्ये टर्नओव्हर कमी होऊनही एकूण खर्च तितकाच राहिला. एका छोट्या ट्रेडरचा अंदाजे हिशोब बघा (आकडे गृहीत, फक्त कल्पनेसाठी):

गृहीतआकडा
एका खरेदी + विक्रीचा एकूण खर्च (सर्व चार्ज मिळून, गृहीत)₹60
दिवसाला ट्रेड3
वर्षात ट्रेडिंगचे दिवस200
वर्षाचा एकूण खर्च60 × 3 × 200 = ₹36,000
भांडवल₹1,00,000
फक्त खर्च भरून निघायला लागणारा नफाभांडवलाच्या 36%

म्हणजे एक रुपया कमवायच्या आधीच वर्षाला 36% परतावा फक्त खर्च भरायला हवा. एवढा परतावा सातत्याने देणं मोठ्या संस्थांनाही कठीण असतं.

F&O बद्दलचे 6 गैरसमज — आणि खरं काय

  • “ऑप्शनमध्ये फक्त प्रीमियमचाच धोका, म्हणून सुरक्षित”: एका ट्रेडमध्ये प्रीमियमच जातो हे खरं, पण रोज-रोज छोटे प्रीमियम गेले की महिन्याच्या शेवटी मोठा आकडा होतो. SEBI च्या अभ्यासात हेच दिसलं.
  • “कोर्स केला की जमेल”: महागडे कोर्स आणि “100% अचूक” स्ट्रॅटेजी विकणारे बरेच असतात. अनुभव वाढला तरी तोट्याचं प्रमाण कमी झालं नाही, असं SEBI चे आकडे सांगतात.
  • “रोज थोडा नफा, महिन्याला पगाराइतका”: तिमाहीनुसार बघितलं तर सुमारे 85% वेळा तिमाही तोट्याची होती. रोज नफा हा अपवाद, नियम नाही.
  • “स्वस्त ऑप्शन म्हणजे कमी धोका”: ₹5 चा ऑप्शन स्वस्त दिसतो कारण तो शून्य होण्याची शक्यता जास्त असते. स्वस्त म्हणजे सुरक्षित नाही.
  • “ऑप्शन विकलं तर नक्की फायदा”: ऑप्शन सेलिंगला मोठं मार्जिन लागतं, आणि एखाद्या मोठ्या हालचालीत तोटा अमर्याद होऊ शकतो. ते नवशिक्यांचं काम नाही.
  • “मार्केट पडत असताना F&O ने पैसे कमवता येतात”: पडणाऱ्या बाजारात पुट घेऊन पैसे कमवणारेही असतात, पण दिशा, वेळ आणि खर्च — तिन्ही तेव्हाही तसंच लागू होतं.
🌱 SIP सुरू करायचीय? पहिलं पाऊल इथं आहे
डायरेक्ट म्युच्युअल फंड₹100 पासून SIPएकाच ठिकाणी पोर्टफोलिओ

दर महिन्याला थोडे थोडे पैसे गुंतवायची सवय लावायची असेल, तर Upstox वर खातं उघडा आणि आवडीच्या फंडात SIP लावा.

📲 Upstox वर खातं उघडून SIP लावा

तोट्यात नेणारे 5 मानसिक सापळे

  1. FOMO (मागे राहण्याची भीती): मित्राने नफा दाखवला की आपल्यालाही आजच ट्रेड करावासा वाटतो.
  2. रिव्हेंज ट्रेडिंग: सकाळी तोटा झाला, तो दुपारीच भरून काढायचा म्हणून मोठी पोझिशन. इथेच सगळ्यात मोठा तोटा होतो.
  3. ओव्हरट्रेडिंग: दिवसाला 10-15 ट्रेड. प्रत्येक ट्रेडसोबत खर्चाचं मीटर फिरत असतं. SEBI नुसार ट्रेडिंगची तीव्रता जितकी जास्त, तितकं तोट्याचं प्रमाण जास्त.
  4. “परत येईल” म्हणून धरून ठेवणं: एक्स्पायरी जवळ असताना ऑप्शन “परत येईल” या आशेवर ठेवणं म्हणजे बहुतेक वेळा शून्याची वाट बघणं.
  5. सोशल मीडियाचा पुरावा: स्क्रीनशॉटमधला नफा खरा असेल तरी तोट्याचे स्क्रीनशॉट कोणी टाकत नाही.

घरच्यांनी लक्ष द्यावं असे संकेत

घरातला तरुण मुलगा-मुलगी रात्री उशिरापर्यंत चार्ट बघतो, पगार येऊनही बचत दिसत नाही, क्रेडिट कार्ड किंवा लोन ॲप्सचा वापर अचानक वाढलाय, आणि “पुढच्या आठवड्यात सगळं भरून काढतो” असं वारंवार म्हणतोय — तर ओरडण्याऐवजी शांतपणे बोला. P&L स्टेटमेंट एकत्र बघा. बहुतेक वेळा त्याला स्वतःलाच थांबायचं असतं, फक्त कोणी आधार द्यायला हवा असतो.

तेच पैसे SIP मध्ये गेले असते तर? (कॅल्क्युलेटर तक्ता)

SEBI नुसार FY26 मध्ये प्रति ट्रेडर सरासरी तोटा सुमारे ₹1.17 लाख होता. म्हणजे महिन्याला साधारण ₹9,750. समजा हीच रक्कम दर महिन्याला इंडेक्स फंडाच्या SIP मध्ये गेली असती (परतावे फक्त गृहीत; प्रत्यक्ष परतावा बाजारानुसार कमी-जास्त होतो):

कालावधीएकूण भरलेले10% गृहीत परतावा12% गृहीत परतावा
5 वर्षं₹5,85,000₹7,61,303₹8,04,242
10 वर्षं₹11,70,000₹20,13,882₹22,65,306
15 वर्षं₹17,55,000₹40,74,762₹49,19,616

एका बाजूला 10 वर्षांत ₹11.7 लाख “गेले”, आणि दुसऱ्या बाजूला तेवढ्याच पैशाचे साधारण ₹20-22 लाख झाले असते (गृहीत परताव्याने). फरक ₹30 लाखांहून जास्त. हाच खरा “हिरो-झिरो”.

निफ्टी 50 इंडेक्स फंडाने SIP कशी सुरू करायची, ते निफ्टी 50 इंडेक्स फंड SIP मार्गदर्शक मध्ये स्टेप बाय स्टेप सांगितलंय.

F&O चा खरा उपयोग: हेजिंग म्हणजे काय?

F&O ची निर्मिती मुळात जुगारासाठी झालेली नाही. त्याचा मूळ उपयोग हेजिंग — म्हणजे आधीच असलेल्या गुंतवणुकीचा धोका कमी करणं. एक साधं उदाहरण: एका मोठ्या संस्थेकडे करोडो रुपयांचे शेअर्स आहेत. पुढच्या महिन्यात मोठी घटना आहे आणि बाजार पडण्याची भीती वाटते. शेअर्स विकले तर मोठा टॅक्स आणि खर्च. म्हणून ती संस्था थोड्या रकमेचे पुट ऑप्शन्स घेते — विम्यासारखे. बाजार पडला तर पुटमधून भरपाई; नाही पडला तर विम्याचा प्रीमियम गेला असं समजायचं.

शेतकऱ्याचं उदाहरण घ्या. पेरणीच्या वेळीच तो व्यापाऱ्याशी “काढणीला या भावाने माल देईन” असा करार करतो. भाव पडला तरी त्याला ठरलेला भाव मिळतो. हा फ्युचर्सचा मूळ विचार — धोका कमी करणं, वाढवणं नाही.

म्हणजे: ज्याच्याकडे आधीच मोठा पोर्टफोलिओ आहे, त्याच्यासाठी F&O हे संरक्षणाचं साधन ठरू शकतं. ज्याच्याकडे काहीच गुंतवणूक नाही, त्याच्यासाठी ते फक्त पैज ठरतं. SEBI च्या आकड्यांमध्येही इक्विटी होल्डिंग नसलेल्यांचं तोट्याचं प्रमाण सगळ्यात जास्त (93%) होतं.

ट्रेडिंग विरुद्ध गुंतवणूक: पूर्ण तुलना

मुद्दाF&O ऑप्शन बायिंगइंडेक्स फंड / चांगले शेअर्स (दीर्घकाळ)
वेळेचा परिणामरोज प्रीमियम वितळतो (टाइम डिके)वेळ कंपाउंडिंगमुळे तुमच्या बाजूने
मुदतदिवस, आठवडे5, 10, 20 वर्षं
खर्चप्रत्येक ट्रेडवर, वर्षाला खूपकमी; इंडेक्स फंडात कमी TER
रोज स्क्रीनवर बसावं लागतं?होनाही
समोरचा खेळाडूअल्गो, प्रोप्रायटरी डेस्क, FPIतुम्ही कंपन्यांच्या वाढीत भागीदार
SEBI अभ्यासातला निकालसुमारे 9 पैकी 10 तोट्यात— (दीर्घकालीन गुंतवणूकदारांचा वेगळा खेळ)
मानसिक ताणखूपकमी

शेअर ट्रेडिंग आणि जुगार यात फरक काय, हे समजून घ्यायचं असेल तर स्टॉक ट्रेडिंग म्हणजे जुगार आहे का? हा लेख वाचा.

📈 चांगल्या कंपनीचा शेअर घ्यायचाय?

नुसतं वाचून काय उपयोग, स्वतः हाताने करून बघा. Upstox वर डिमॅट + ट्रेडिंग खातं उघडा, छोट्या रकमेपासून सुरुवात करा आणि हळूहळू शिकत जा.

⚡ आत्ताच खातं उघडा

तरीही F&O शिकायचंच आहे? तर हे 8 नियम पाळा

मी कोणालाही “कधीच शिकू नका” असं म्हणणार नाही. ज्ञान वाईट नसतं. पण पैसे लावण्याआधी हे नियम:

  1. आधी गुंतवणुकीचा पाया: इमर्जन्सी फंड, हेल्थ इन्शुरन्स, टर्म इन्शुरन्स आणि किमान 1-2 वर्षं चालू असलेली SIP — हे नसेल तर F&O नाही.
  2. फक्त “जाऊ दे” रक्कम: जी रक्कम पूर्ण गेली तरी घरखर्च, EMI किंवा मुलांच्या फीवर परिणाम होणार नाही, तेवढीच. उधार, क्रेडिट कार्ड किंवा पर्सनल लोनचा पैसा कधीच नाही.
  3. आधी पेपर ट्रेडिंग: किमान 3 महिने कागदावर किंवा डेमोवर ट्रेड लिहून ठेवा, खर्चासकट हिशोब करा.
  4. एक्स्पायरीच्या दिवसाचे “स्वस्त” ऑप्शन टाळा: SEBI आकड्यांप्रमाणे सगळ्यात जास्त खेळ इथेच होतो.
  5. प्रत्येक ट्रेडला स्टॉप लॉस: एका ट्रेडमध्ये भांडवलाच्या 1-2% पेक्षा जास्त धोका नाही. स्टॉप लॉस कसा लावायचा ते शेअर बाजारात ऑर्डरचे प्रकार मध्ये आहे.
  6. ट्रेडिंग डायरी ठेवा: प्रत्येक ट्रेडचं कारण, एंट्री, एक्झिट, खर्च आणि निकाल लिहा. महिन्याच्या शेवटी खरा हिशोब बघा.
  7. “टिप्स” ग्रुप्सपासून लांब: टेलिग्राम/व्हॉट्सॲपवर पैसे घेऊन कॉल देणारे बहुतेक SEBI नोंदणीकृत नसतात. तपासायची पद्धत SEBI नोंदणीकृत सल्लागार कसा तपासायचा मध्ये आहे.
  8. थांबण्याचा नियम आधीच ठरवा: “भांडवलाचा 20% गेला तर 3 महिने ब्रेक” असा नियम लिहून ठेवा आणि पाळा.

स्वतःचा “F&O रेडिनेस” तपास

प्रश्नतुमचं उत्तर
माझ्याकडे 6 महिन्यांचा इमर्जन्सी फंड आहे का?हो / नाही
माझा हेल्थ आणि टर्म इन्शुरन्स आहे का?हो / नाही
माझी नियमित SIP किमान 1 वर्षापासून चालू आहे का?हो / नाही
मी लावणार असलेली रक्कम पूर्ण गेली तरी चालेल का?हो / नाही
मला टाइम डिके, लॉट साईझ, मार्जिन, एक्स्पायरी नीट समजलंय का?हो / नाही
मी 3 महिने पेपर ट्रेडिंग केलंय का?हो / नाही

एकाही प्रश्नाला “नाही” असेल, तर आज F&O नाही. आधी पाया पक्का करा.

एक काल्पनिक उदाहरण: नागपूरचा रोहन

रोहन (26), IT मध्ये नोकरी. एका रीलमध्ये बघितलं, “₹10,000 चं ₹1 लाख”. पहिल्या आठवड्यात ₹4,000 नफा झाला — आणि तिथेच अडकला. पुढच्या तीन महिन्यांत एक्स्पायरीच्या दिवशी स्वस्त ऑप्शन्स घेत ₹85,000 गेले. तोटा भरून काढायला क्रेडिट कार्डवरून पैसे आणले. शेवटी वडिलांनी विचारलं, “एवढा पगार असून बचत का दिसत नाही?”

त्याने ठरवलं: F&O बंद. महिन्याला ₹10,000 ची इंडेक्स फंड SIP, आणि बाजार शिकायचा तर फक्त वाचन आणि पेपर ट्रेडिंग. सहा महिन्यांनी त्याला पहिल्यांदा “माझे पैसे वाढतायत” असं वाटलं — रोज स्क्रीनकडे न बघता.

लक्षात ठेवा: पहिल्या काही ट्रेडमधला नफा हा सगळ्यात धोकादायक असतो, कारण तो आपल्याला “मला जमतं” असा खोटा आत्मविश्वास देतो.

नवीन असाल तर बाजाराची सुरुवात कशी करायची, यासाठी शेअर मार्केट गुंतवणूक: 30 दिवसांचा प्लॅन उपयोगी पडेल.

🏡 उद्याची संपत्ती, आजच्या छोट्या निर्णयातून

आज सुरू केलेली गुंतवणूक १०-१५ वर्षांनी मोठा आधार बनते. उशीर करू नका — आजच तुमचं डिमॅट खातं उघडा.

✅ Upstox डिमॅट खातं उघडा — मोफत

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

F&O ट्रेडिंग म्हणजे काय?

F&O म्हणजे फ्युचर्स आणि ऑप्शन्स. यांची किंमत निफ्टी, बँक निफ्टी किंवा शेअरच्या किमतीवरून ठरते. तुम्ही शेअर घेत नाही, तर ठराविक मुदतीचा करार करता, जो एक्स्पायरीला संपतो.

SEBI च्या अभ्यासानुसार F&O मध्ये किती लोक तोट्यात गेले?

SEBI च्या 20 ऑगस्ट 2026 च्या अभ्यासानुसार FY 2025-26 मध्ये 87.7% वैयक्तिक ट्रेडर्स तोट्यात गेले. FY25 मध्ये हे प्रमाण 90.9% आणि FY24 मध्ये 91.1% होतं.

FY26 मध्ये F&O मध्ये एकूण किती तोटा झाला?

वैयक्तिक ट्रेडर्सचा एकूण निव्वळ तोटा सुमारे ₹91,685 कोटी होता, तर FY25 मध्ये तो सुमारे ₹1,11,788 कोटी होता. प्रति ट्रेडर सरासरी तोटा सुमारे ₹1.17 लाख होता.

सगळ्यात जास्त तोटा कशात होतो — फ्युचर्स की ऑप्शन्स?

ऑप्शन्समध्ये. वैयक्तिक ट्रेडर्सच्या एकूण तोट्यापैकी सुमारे 92% ऑप्शन्समधून झाला. तोट्यातल्यांचं प्रमाण ऑप्शन्समध्ये 87.7% आणि फ्युचर्समध्ये 66.0% होतं.

ऑप्शन बायिंगमध्ये टाइम डिके म्हणजे काय?

ऑप्शनच्या प्रीमियममधला वेळेचा भाग रोज कमी होत जातो आणि एक्स्पायरीला शून्य होतो. त्यामुळे बाजार जागेवर राहिला तरी ऑप्शन बायरचे पैसे कमी होतात.

F&O मध्ये पैसे कोण कमावतं?

SEBI च्या आकड्यांनुसार FY26 मध्ये प्रोप्रायटरी ट्रेडर्सनी सुमारे ₹44,000 कोटी आणि FPI नी सुमारे ₹14,000 कोटी ग्रॉस नफा कमावला. या दोघांचा 99% नफा अल्गो ट्रेडिंग करणाऱ्या संस्थांनी केला.

F&O मध्ये खर्च किती लागतो?

प्रत्येक ट्रेडवर ब्रोकरेज, STT, एक्सचेंज चार्ज, GST आणि स्टॅम्प ड्युटी लागते. SEBI नुसार वैयक्तिक ट्रेडर्सनी FY26 मध्ये सुमारे ₹25,000 कोटी आणि FY22 ते FY26 मध्ये सुमारे ₹1 लाख कोटी व्यवहार खर्च भरला.

अनुभव वाढला की F&O मध्ये नफा होतो का?

SEBI च्या अभ्यासात असं दिसलं नाही. सलग अनेक वर्षं ट्रेड करणाऱ्यांचंही तोट्याचं प्रमाण जास्तच होतं, आणि सलग दोन वर्षं तोट्यात राहूनही ट्रेडिंग चालू ठेवणाऱ्यांपैकी सुमारे 90% पुढच्या वर्षीही तोट्यात गेले.

नवीन गुंतवणूकदाराने F&O ने सुरुवात करावी का?

नको. आधी इमर्जन्सी फंड, इन्शुरन्स आणि इंडेक्स फंड किंवा चांगल्या फंडांची SIP हा पाया तयार करा. F&O शिकायचंच असेल तर आधी पेपर ट्रेडिंग आणि फक्त गमावता येईल इतकीच रक्कम.

F&O ऐवजी पैसे वाढवायचा सोपा मार्ग कोणता?

दीर्घकाळासाठी इंडेक्स फंड किंवा डायव्हर्सिफाइड इक्विटी फंडात नियमित SIP. उदाहरणार्थ महिन्याला ₹9,750 ची SIP 10 वर्षं, 12% गृहीत परताव्याने साधारण ₹22.65 लाख होते (भरलेले ₹11.7 लाख).

शेवटी मित्रा, एवढंच लक्षात ठेव

F&O हे वाईट साधन नाही — मोठ्या संस्था त्याचा वापर हेजिंगसाठी, धोका कमी करण्यासाठी करतात. पण सामान्य माणसाने मोबाईलवर “झटपट पैसा” म्हणून ते वापरलं, तर SEBI चे आकडे स्पष्ट सांगतात की बहुतेक वेळा पैसा दुसऱ्याच्या खिशात जातो. बाजारात श्रीमंत होण्याचा रस्ता हळू आहे, कंटाळवाणा आहे, पण तोच टिकतो — चांगल्या कंपन्या, चांगले फंड, नियमित SIP आणि भरपूर वेळ.

आज एक काम करा: गेल्या 6 महिन्यांचं तुमचं ब्रोकरचं P&L स्टेटमेंट काढा — खर्चासकट. आकडा हिरवा आहे की लाल, ते प्रामाणिकपणे बघा. आणि पुढे काय करायचं हे ठरवायला मदत हवी असेल, तर आम्हाला WhatsApp वर विचारा. डिमॅट खातं नसेल तर Upstox वर डिमॅट खातं उघडा आणि सुरुवात SIP आणि चांगल्या शेअर्समधल्या दीर्घकालीन गुंतवणुकीने करा.

⚠️ F&O मध्ये पैसे घालवण्याआधी बोलूया

तुमचं भांडवल, ध्येय आणि वेळ — ट्रेडिंग की दीर्घकालीन गुंतवणूक, काय योग्य ते सोप्या मराठीत मिळून ठरवू.

💬 WhatsApp: 90212 32663📞 कॉल: 90212 32663📈 Upstox डिमॅट खातं उघडा
Exit mobile version