दिवाळीपूर्वी सोनं: गोल्ड ETF की डिजिटल की दागिने?

दिवाळीपूर्वी सोने का विचारतोय?

नमस्कार मंडळी! दिवाळी जवळ आली की घराघरात एक प्रश्न हमखास येतो — “यंदा धनत्रयोदशीला थोडं सोनं घ्यायचं का?” आपल्या महाराष्ट्रात सोनं म्हणजे फक्त एक धातू नाही. ते शुभ आहे, ते घराचा आधार आहे, आणि अडीअडचणीला उपयोगी पडणारी ठेव आहे. आजीचं मंगळसूत्र, आईच्या पाटल्या, लेकीच्या लग्नासाठी हळूहळू साठवलेल्या बांगड्या — प्रत्येक घरात सोन्याची एक गोष्ट असतेच.

यंदा २०२६ मध्ये धनत्रयोदशी शुक्रवार, ६ नोव्हेंबरला आहे आणि लक्ष्मीपूजन रविवार, ८ नोव्हेंबरला आहे. म्हणजे अजून साधारण तीन-चार आठवडे हातात आहेत. आणि हाच वेळ आहे शांतपणे विचार करण्याचा. कारण शेवटच्या दिवशी सराफाच्या दुकानात गर्दीत उभं राहून घाईघाईत घेतलेला निर्णय बहुतेक वेळा महागात पडतो.

पूर्वी सोनं घ्यायचं म्हणजे एकच मार्ग होता — सराफाकडे जायचं, दागिना किंवा नाणं घ्यायचं. पण आता चित्र बदललं आहे. आज आपल्या मोबाईलवर काही मिनिटांत “डिजिटल गोल्ड” घेता येतं. शेअर बाजारात “गोल्ड ETF” घेता येतो. म्युच्युअल फंडातून “गोल्ड फंड ऑफ फंड (FoF)” मध्ये दर महिन्याला SIP करता येते. त्यामुळे आता खरा प्रश्न “सोनं घ्यायचं का?” हा नाही, तर “कोणत्या स्वरूपात घ्यायचं?” हा आहे.

प्रत्येक पर्यायाचा खर्च वेगळा, कर (टॅक्स) वेगळा, सुरक्षितता वेगळी आणि गरज पडली तर विकण्याची सोयही वेगळी. एकाच रकमेचं सोनं तीन वेगवेगळ्या मार्गांनी घेतलं, तर काही वर्षांनी हातात येणारी रक्कम वेगवेगळी असू शकते. म्हणून या लेखात आपण तिन्ही पर्याय — गोल्ड ETF, डिजिटल गोल्ड आणि दागिने — अगदी साध्या भाषेत, एकेक करून समजून घेणार आहोत.

एक गोष्ट आधीच स्पष्ट करतो: या लेखात आम्ही आजचा सोन्याचा भाव देत नाही, कारण तो रोज बदलतो. तुम्ही ज्या दिवशी खरेदी करणार, त्या दिवशी IBJA (इंडिया बुलियन अँड ज्वेलर्स असोसिएशन) चे दर जरूर तपासा. सराफ जो भाव सांगतो, तो IBJA च्या दराशी साधारण जुळतो का, हे पाहिलं की अर्धी फसवणूक तिथेच टळते.

तीन पर्याय एका दृष्टीक्षेपात (गोल्ड ETF · डिजिटल गोल्ड · दागिने)

तपशिलात जाण्याआधी तिन्ही पर्याय थोडक्यात पाहू. म्हणजे पुढचं समजायला सोपं जाईल.

१) गोल्ड ETF (Exchange Traded Fund): हे शेअर्ससारखे युनिट्स असतात, जे NSE किंवा BSE या शेअर बाजारांवर खरेदी-विक्री होतात. प्रत्येक युनिटची किंमत सोन्याच्या भावाशी जोडलेली असते, म्हणजे सोन्याचा भाव वाढला की युनिटची किंमतही वाढते. हे घेण्यासाठी तुमच्याकडे डिमॅट आणि ट्रेडिंग खातं लागतं. गोल्ड ETF हे SEBI च्या नियमनाखाली येतात. म्हणजे यावर सरकारी नियामकाची नजर असते. तुमच्या हातात प्रत्यक्ष सोनं येत नाही, पण सोन्याच्या भावाचा फायदा मिळतो.

२) डिजिटल गोल्ड: मोबाईल ॲप्स किंवा काही ज्वेलर्सच्या माध्यमातून तुम्ही अगदी थोड्या रकमेपासून २४ कॅरेट सोनं विकत घेऊ शकता. हे सोनं तुमच्या नावाने तिजोरीत (व्हॉल्टमध्ये) ठेवलं जातं — उदाहरणार्थ MMTC-PAMP किंवा SafeGold सारख्या कंपन्यांकडे. हवं असल्यास नंतर हे सोनं नाणं किंवा बारच्या स्वरूपात घरी मागवता येतं. पण महत्त्वाची गोष्ट: डिजिटल गोल्ड हे SEBI किंवा RBI च्या नियमनाखाली येत नाही.

३) दागिने: हा आपला पारंपरिक, सगळ्यात ओळखीचा मार्ग. दागिना घालता येतो, सणावाराला मिरवता येतो, भावनिक मूल्य असतं. १ एप्रिल २०२३ पासून सोन्याच्या दागिन्यांवर BIS हॉलमार्क आणि ६ अंकी HUID क्रमांक बंधनकारक आहे. पण दागिन्यात मेकिंग चार्ज, घट (वेस्टेज) आणि GST असे खर्च येतात, जे विकताना परत मिळत नाहीत.

थोडक्यात सांगायचं तर — ETF म्हणजे “गुंतवणुकीसाठी सोनं”, डिजिटल गोल्ड म्हणजे “सोयीचं, थोडं थोडं सोनं”, आणि दागिने म्हणजे “वापरण्यासाठी सोनं”. आता प्रत्येकाचा खर्च आणि कर नीट पाहू.

गोल्ड ETF: खर्च, तरल्युत्ता, कर (डिमॅट + एक्सपेंस रेशियो)

गोल्ड ETF कसा घ्यायचा?

गोल्ड ETF घ्यायला सगळ्यात आधी डिमॅट आणि ट्रेडिंग खातं लागतं. हे खातं एकदा उघडलं की तुम्ही शेअर घेतो तसाच गोल्ड ETF चा युनिट बाजार चालू असताना घेऊ शकता. एका युनिटची किंमत साधारण कमी असल्याने अगदी छोट्या रकमेपासूनही सुरुवात करता येते.

खर्च किती येतो?

गोल्ड ETF चा मुख्य खर्च म्हणजे एक्सपेंस रेशियो. हा फंड सांभाळण्याचा वार्षिक खर्च असतो, जो फंडाच्या मूल्यातूनच हळूहळू वजा होतो. वेगवेगळ्या गोल्ड ETF चा एक्सपेंस रेशियो साधारण ०.३५% ते ०.८१% प्रति वर्ष इतका असतो. उदाहरणार्थ, SBI Gold ETF चा एक्सपेंस रेशियो जून २०२६ च्या फॅक्टशीटनुसार ०.६५% होता. हे आकडे बदलू शकतात, म्हणून खरेदीच्या दिवशी त्या फंडाची ताजी फॅक्टशीट नक्की पाहा.

दुसरा खर्च म्हणजे ब्रोकरेज. बहुतेक डिस्काउंट ब्रोकर्सकडे प्रत्येक ऑर्डरला साधारण ₹२० फ्लॅट इतकं ब्रोकरेज असतं. याशिवाय डिमॅट खात्याचं वार्षिक देखभाल शुल्क ब्रोकरनुसार असू शकतं, ते आपल्या ब्रोकरकडे तपासा.

सगळ्यात महत्त्वाची गोष्ट: गोल्ड ETF खरेदीवर GST लागत नाही. डिजिटल गोल्ड आणि दागिन्यांवर जो ३% GST लागतो, तो इथे नाही. मेकिंग चार्ज नाही, घट नाही, साठवणूक शुल्क नाही, चोरीची भीती नाही, लॉकरचं भाडं नाही.

डिमॅट नसेल तर? — गोल्ड फंड ऑफ फंड (FoF)

ज्यांच्याकडे डिमॅट खातं नाही किंवा ज्यांना दर महिन्याला ठराविक रकमेची SIP करायची आहे, त्यांच्यासाठी गोल्ड FoF हा पर्याय आहे. हा म्युच्युअल फंड असतो, जो गोल्ड ETF मध्येच पैसे गुंतवतो. पण यात ETF च्या खर्चावर FoF चा स्वतःचा खर्च साधारण ०.३५% ते ०.५% जास्तीचा लागतो. म्हणजे सोय मिळते, पण थोडी किंमत मोजावी लागते. SIP कशी सुरू करायची हे टप्प्याटप्प्याने समजून घ्यायचं असेल तर आमचा हा लेख वाचा: SIP मध्ये गुंतवणूक कशी करावी.

तरलता — गरज पडली तर विकता येईल का?

गोल्ड ETF ची मोठी ताकद म्हणजे त्याची तरलता. हे युनिट्स शेअर बाजारावर (एक्सचेंजवर) विकले जातात, त्यामुळे बाजार चालू असताना तुम्ही ते विकू शकता आणि पैसे तुमच्या बँक खात्यात येतात. सराफाकडे जाऊन घासाघीस करावी लागत नाही, “मेकिंग परत मिळणार नाही” असं ऐकावं लागत नाही. फक्त एवढं लक्षात ठेवा की ज्या ETF मध्ये व्यवहार जास्त होतात, तो विकायला सोपा असतो. म्हणून मोठ्या आणि जास्त व्यवहार होणाऱ्या ETF ला प्राधान्य द्यावं.

कर कसा लागतो?

१ एप्रिल २०२५ रोजी किंवा त्यानंतर घेतलेल्या गोल्ड ETF साठी नियम असा आहे:

• १२ महिन्यांपेक्षा जास्त ठेवून विकला, तर तो दीर्घकालीन भांडवली नफा (LTCG) मानला जातो आणि त्यावर १२.५% कर, इंडेक्सेशनशिवाय लागतो.
• १२ महिन्यांच्या आत विकला, तर तो अल्पकालीन नफा (STCG) मानला जातो आणि तो तुमच्या उत्पन्नात मिळवून तुमच्या स्लॅबनुसार कर लागतो.

इथे लक्षात घ्या — डिजिटल गोल्ड, दागिने आणि गोल्ड म्युच्युअल फंडांना (FoF सह) दीर्घकालीन दर्जा मिळायला २४ महिने लागतात, तर ETF ला फक्त १२ महिने. कराच्या दृष्टीने ETF हा थोडा जास्त सोयीचा ठरतो.

ETF च्या मर्यादा

अर्थात, ETF मध्ये काही गोष्टी नाहीत. हातात सोनं येत नाही, ते घालता येत नाही, सणाला देवापुढे ठेवता येत नाही. डिमॅट खातं उघडणं आणि बाजार कसा चालतो हे थोडं समजून घेणं गरजेचं आहे. पण एकदा ही सवय लागली की दीर्घकालीन गुंतवणुकीसाठी हा सगळ्यात स्वच्छ आणि कमी खर्चाचा मार्ग ठरू शकतो.

डिजिटल गोल्ड: सोय आणि लपलेला खर्च (GST + buy-sell spread)

सोय खूप आहे, हे खरं

डिजिटल गोल्डची लोकप्रियता वाढली कारण ते खूप सोपं आहे. फोनमध्ये ॲप उघडा, रक्कम टाका, पेमेंट करा — झालं! अगदी छोट्या रकमेपासून २४ कॅरेट सोनं घेता येतं. सोनं तुमच्या नावाने MMTC-PAMP किंवा SafeGold सारख्या कंपन्यांच्या व्हॉल्टमध्ये ठेवलं जातं. नंतर हवं असल्यास नाणं किंवा बार घरी मागवता येतो. विशेषतः तरुण मंडळी, ज्यांना दर आठवड्याला थोडं थोडं सोनं जमवायचं आहे, त्यांना हे आकर्षक वाटतं.

पण नियमनाचं काय?

हा मुद्दा खूप महत्त्वाचा आहे. डिजिटल गोल्ड SEBI किंवा RBI च्या नियमनाखाली येत नाही. SEBI ने ८ नोव्हेंबर २०२५ रोजी (प्रेस रिलीज क्र. ७०/२०२५) गुंतवणूकदारांना याबाबत सावधगिरीचा इशारा दिला होता — की असे डिजिटल गोल्ड उत्पादनं त्यांच्या नियमनाच्या कक्षेत येत नाहीत. याचा साधा अर्थ असा की काही अडचण आली, तर शेअर बाजारातल्या गुंतवणूकदारांना जे संरक्षण मिळतं, ते इथे आपोआप मिळेलच असं नाही. म्हणून मोठी रक्कम इथे टाकण्यापूर्वी नीट विचार करा.

लपलेला खर्च १: ३% GST

डिजिटल गोल्ड घेताना प्रत्येक खरेदीवर ३% GST लागतो. म्हणजे तुम्ही ₹१,००० टाकले, तर त्यातला काही भाग करात जातो आणि उरलेल्या रकमेचं सोनं तुमच्या नावावर येतं. विकताना हा GST परत मिळत नाही.

लपलेला खर्च २: खरेदी-विक्रीतला फरक (buy-sell spread)

हा खर्च अनेकांच्या लक्षातच येत नाही. ॲपमध्ये सोनं घेण्याचा भाव आणि विकण्याचा भाव वेगळा असतो. BusinessLine च्या एप्रिल २०२५ च्या माहितीनुसार हा फरक साधारण २–३% असतो. म्हणजे तुम्ही आज घेतलं आणि आजच विकलं, तर भाव अजिबात न बदलताही तोटा होतो.

NDTV Profit ने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये याचं प्रत्यक्ष उदाहरण दिलं होतं. त्याच दिवशी घेऊन विकलं तर तोटा साधारण असा दिसला: Gullak — सुमारे ३.०%, Jar — सुमारे ३.४%, Paytm — सुमारे ५.१%. म्हणजे सोन्याचा भाव निदान इतका वाढेपर्यंत तुम्ही फक्त “बरोबरी”वर येता. हे आकडे त्या वेळचे आहेत आणि बदलू शकतात, पण मुद्दा स्पष्ट आहे — डिजिटल गोल्ड “स्वस्त” वाटतं, तितकं ते नसतं.

लपलेला खर्च ३: साठवणूक शुल्क

अनेक प्लॅटफॉर्मवर सुरुवातीची साधारण ५ वर्षं साठवणूक मोफत असते. पण त्यानंतर साधारण ०.३% ते ०.५% प्रति वर्ष इतकं साठवणूक शुल्क लागू शकतं. ॲपच्या अटी आणि शर्ती वाचल्याशिवाय हे कळत नाही.

लपलेला खर्च ४: नाणं/बार मागवताना

डिजिटल गोल्डचं प्रत्यक्ष नाणं किंवा बार घरी मागवायचं असेल, तर त्यावर साधारण किमान ३% किंवा त्याहून जास्त मेकिंग चार्ज आणि डिलिव्हरी शुल्क लागतं. म्हणजे “नंतर नाणं करून घेऊ” हा विचार असेल, तर हा खर्चही हिशोबात धरा.

तरलता — फक्त त्याच प्लॅटफॉर्मवर

डिजिटल गोल्ड साधारणपणे ज्या प्लॅटफॉर्मवर घेतलं, त्याच प्लॅटफॉर्मवर विकता येतं. ETF सारखं खुल्या बाजारात दुसऱ्या कुणालाही विकण्याची सोय नसते. त्यामुळे विक्रीचा भाव तो प्लॅटफॉर्म जो देईल तोच.

कर

डिजिटल गोल्ड २४ महिन्यांपेक्षा जास्त ठेवून विकलं, तर दीर्घकालीन नफ्यावर १२.५% कर लागतो. २४ महिन्यांच्या आत विकलं, तर नफा तुमच्या उत्पन्नात मिळवून स्लॅबनुसार कर लागतो.

दागिने: मेकिंग चार्ज, GST, BIS/HUID

भावना आणि वापर — हीच दागिन्यांची खरी किंमत

दागिना हा फक्त गुंतवणूक नाही. लग्नात, सणात, घरच्या कार्यक्रमात तो घालता येतो, आणि त्यामागे कुटुंबाच्या आठवणी जोडलेल्या असतात. ही किंमत कोणत्याही ॲपमध्ये किंवा ETF मध्ये मिळत नाही. पण “गुंतवणूक” म्हणून पाहिलं, तर दागिन्यांचा खर्च सगळ्यात जास्त असतो, हे प्रामाणिकपणे मान्य करायला हवं.

मेकिंग चार्ज — सगळ्यात मोठा खर्च

दागिना घडवण्याचा खर्च म्हणजे मेकिंग चार्ज. हा साधारण ३% पासून ते दोन अंकी टक्क्यांपर्यंत असू शकतो. दागिन्याची नक्षी जितकी बारीक, कलाकुसर जितकी जास्त, तितका मेकिंग चार्ज जास्त. मुंबई-पुण्यातील काही मार्गदर्शक माहितीनुसार (ही माहिती ढोबळ आहे, अधिकृत नाही) मशीनने बनवलेल्या दागिन्यांवर साधारण ८–१५% आणि हाताने घडवलेल्या दागिन्यांवर २०–२५% किंवा त्याहून जास्त मेकिंग चार्ज दिसतो.

याशिवाय काही सराफ घट (वेस्टेज) म्हणून साधारण २–१०% लावतात. म्हणजे मेकिंग आणि घट मिळून दागिन्याच्या किमतीत मोठी भर पडते.

GST

दागिन्यातल्या सोन्याच्या किमतीवर ३% GST लागतो. मेकिंग चार्जवर GST किती लागतो — ३% की ५% — याबाबत वेगवेगळी मतं आणि वाद आहेत. त्यामुळे इथे आम्ही ठाम आकडा सांगत नाही. तुमच्या बिलावर मेकिंग चार्जवर किती GST लावला आहे, हे नक्की तपासा आणि शंका असेल तर सराफाला स्पष्ट विचारा.

BIS हॉलमार्क आणि HUID — हे विसरू नका

१ एप्रिल २०२३ पासून सोन्याच्या दागिन्यांवर BIS हॉलमार्क आणि ६ अंकी HUID (Hallmark Unique Identification) क्रमांक बंधनकारक आहे. HUID हा प्रत्येक दागिन्याचा स्वतंत्र ओळख क्रमांक असतो. यामुळे दागिन्याची शुद्धता खात्रीशीर होते. २२ कॅरेट दागिन्यावर “22K916” असा शिक्का असतो — ९१६ म्हणजे ९१.६% शुद्ध सोनं. दागिना घेताना हॉलमार्क आणि HUID दोन्ही दिसतात का, ते तपासा आणि बिलावरही HUID नमूद आहे का ते पाहा.

तरलता — विकताना काय होतं?

दागिना विकायचा असेल तर साधारणपणे सराफाकडेच परत (बायबॅक) द्यावा लागतो. अशा वेळी सराफ फक्त सोन्याचं वजन आणि शुद्धता पाहून किंमत देतो. तुम्ही भरलेला मेकिंग चार्ज बहुतेक वेळा परत मिळत नाही. म्हणजे ज्या दागिन्यावर तुम्ही २०% मेकिंग भरलं, तो विकताना ती रक्कम जवळजवळ बुडतेच.

कर — दागिना “वैयक्तिक वस्तू” नाही

अनेकांचा गैरसमज असतो की दागिने हे घरगुती वैयक्तिक वस्तू आहेत, म्हणून विकल्यावर कर नाही. पण तसं नाही. दागिने “पर्सनल इफेक्ट्स” मध्ये मोडत नाहीत, त्यामुळे विकल्यावर नफा झाला तर भांडवली नफ्याचा कर लागू शकतो. २४ महिन्यांपेक्षा जास्त ठेवून विकल्यास दीर्घकालीन नफ्यावर १२.५%, आणि त्याआधी विकल्यास स्लॅबनुसार कर लागतो. म्हणून दागिन्यांची बिलं जपून ठेवा — खरेदीची किंमत सिद्ध करायला तीच कामाला येतात.

घरात किती सोनं ठेवता येतं, याबद्दलही अनेकांना प्रश्न असतो. त्याबद्दल सविस्तर माहिती इथे वाचा: घरात कायदेशीररीत्या किती सोनं ठेवता येतं?

सरळी तुलना तक्ता (खर्च · GST · मेकिंग · सुरक्षिता · कर)

आतापर्यंत आपण जे पाहिलं ते एका तक्त्यात मांडू. हा तक्ता स्क्रीनशॉट काढून ठेवा, सराफाकडे किंवा ॲप उघडताना उपयोगी पडेल.

हा तक्ता पाहिला तर एक गोष्ट स्पष्ट होते — गुंतवणूक म्हणून ETF/FoF सगळ्यात कमी खर्चाचे, डिजिटल गोल्ड सोयीचं पण छुप्या खर्चाचं, आणि दागिने वापरासाठी उत्तम पण गुंतवणूक म्हणून महाग.

महाराष्ट्रातली खरीदीपूर्वी ५ तपासणी

मुंबई, पुणे, नाशिक, नागपूर, कोल्हापूर, औरंगाबाद (छत्रपती संभाजीनगर) — कुठेही खरेदी करत असाल, तरी या पाच गोष्टी नक्की तपासा.

१) त्या दिवशीचा IBJA भाव तपासा

खरेदीच्या दिवशी सकाळी IBJA चा दर पाहा. सराफ सांगतो तो भाव त्याच्याशी साधारण जुळतो का, ते पाहा. फरक खूप वाटला तर स्पष्ट विचारा. कोणत्याही लेखातला, जाहिरातीतला किंवा व्हॉट्सॲप फॉरवर्डमधला जुना भाव ग्राह्य धरू नका.

२) धनत्रयोदशीची वाट पाहू नका — मेकिंग आधीच तुलना करा

धनत्रयोदशीच्या दिवशी दुकानात प्रचंड गर्दी असते, आणि गर्दीत घासाघीस करायला, नीट तुलना करायला वेळच मिळत नाही. त्यामुळे १–२ आठवडे आधी दोन-तीन सराफांकडे जा. तुम्हाला हवा तसा दागिना, त्याचं वजन, मेकिंग चार्ज (टक्का की प्रति ग्रॅम), घट आणि GST — हे सगळं लिहून घ्या आणि तुलना करा. हवं तर आधीच बुकिंग करा आणि मुहूर्ताच्या दिवशी फक्त ताबा घ्या.

३) HUID आणि 22K916 तपासा

दागिन्यावर BIS हॉलमार्क आहे का, ६ अंकी HUID आहे का, आणि २२ कॅरेटसाठी 22K916 असा शिक्का आहे का — हे स्वतःच्या डोळ्यांनी पाहा. बिलावरही HUID क्रमांक नमूद असल्याची खात्री करा.

४) सविस्तर (आयटमाइज्ड) बिल घ्या

बिलात सोन्याचं वजन, कॅरेट, त्या दिवशीचा भाव, मेकिंग चार्ज, घट, GST (सोन्यावर आणि मेकिंगवर वेगवेगळा) — हे सगळं वेगवेगळं लिहिलेलं असायला हवं. “एकूण इतके” असं ढोबळ बिल घेऊ नका. पुढे विकताना, कर भरताना किंवा तक्रार करताना हेच बिल तुमचा पुरावा ठरतं.

५) मोठी रोख रक्कम टाळा — डिजिटल पेमेंट करा

₹२ लाख किंवा त्याहून जास्त रक्कम रोखीत देणं टाळा. UPI, नेट बँकिंग, डेबिट/क्रेडिट कार्ड किंवा चेक — असं डिजिटल पेमेंट करा. यामुळे व्यवहाराचा स्पष्ट पुरावा राहतो आणि पुढे कोणताही प्रश्न आला तर तुमची बाजू भक्कम राहते.

ETF किंवा डिजिटल गोल्ड घेणाऱ्यांसाठी बोनस तपासणी: ETF घेताना त्याचा एक्सपेंस रेशियो फॅक्टशीटमध्ये तपासा. डिजिटल गोल्ड घेताना त्या दिवशीचा खरेदी भाव आणि विक्री भाव दोन्ही पाहा — त्यातला फरक म्हणजे तुमचा लपलेला खर्च.

कोणासाठी काय योग्य? (गुंतवणूक vs सण · वापर vs सर्वांगी)

प्रत्येकाची गरज वेगळी असते. म्हणून “हा एकच पर्याय सगळ्यांसाठी उत्तम” असं काही नसतं. खाली काही नेहमीच्या परिस्थिती पाहू.

सणासाठी दागिना घालायचा आहे

तुम्हाला धनत्रयोदशीला किंवा लक्ष्मीपूजनाला खरंच घालण्यासाठी दागिना हवा असेल, तर दागिना घ्या — यात काहीच चूक नाही. पण नियम एकच: जो दागिना तुम्ही खरंच वापरणार आहात, तेवढाच घ्या. HUID असलेला आणि सविस्तर बिल असलेला दागिना घ्या. आणि मनात हे स्पष्ट ठेवा की हा “वापरण्यासाठी” आहे, “गुंतवणूक” म्हणून नाही, कारण मेकिंग चार्ज परत मिळत नाही.

दीर्घकालीन गुंतवणूक म्हणून सोनं हवं आहे

तुमचा उद्देश ५-१० वर्षांसाठी पोर्टफोलिओमध्ये सोनं ठेवणं असेल, तर गोल्ड ETF किंवा डिमॅट नसल्यास गोल्ड FoF हा जास्त योग्य पर्याय ठरू शकतो. GST नाही, मेकिंग नाही, साठवणुकीची काळजी नाही, आणि ETF ला १२ महिन्यांनंतरच दीर्घकालीन कराचा दर्जा मिळतो.

पगारदार आहात आणि दर महिन्याला थोडं थोडं साठवायचं आहे

पगारदार मंडळींसाठी शिस्तबद्ध मार्ग म्हणजे SIP. डिमॅट असेल तर दर महिन्याला ठराविक दिवशी गोल्ड ETF चे युनिट्स घेऊ शकता, किंवा गोल्ड FoF मध्ये थेट SIP सुरू करू शकता. यामुळे भाव वर-खाली होत असले तरी सरासरी खरेदी होते आणि “आज घेऊ की उद्या” ही चिंता राहत नाही.

“सर्वांगी” — दोन्ही हवं असेल तर?

अनेक कुटुंबांना दोन्ही हवं असतं — सणाला घालायला थोडा दागिनाही आणि भविष्यासाठी गुंतवणूकही. अशा वेळी रक्कम विभागा. उदाहरणार्थ, वापरण्यासाठी एखादा छोटा, हलका दागिना घ्या आणि उरलेली रक्कम ETF किंवा FoF मध्ये ठेवा. यामुळे सणाचा आनंदही मिळतो आणि गुंतवणुकीवर अनावश्यक खर्चही होत नाही. आणि सोन्यात किती टक्के गुंतवणूक ठेवायची, हे तुमच्या एकूण आर्थिक परिस्थितीनुसार ठरवा — सगळे पैसे एकाच ठिकाणी ठेवू नका.

डिजिटल गोल्ड कधी?

डिजिटल गोल्ड हे अगदी छोट्या रकमेची सवय लावण्यासाठी किंवा भेट देण्यासाठी सोयीचं वाटू शकतं. पण त्यावर SEBI/RBI चं नियमन नाही, आणि ३% GST व खरेदी-विक्री फरक यामुळे खर्च जास्त येतो. म्हणून मोठी रक्कम किंवा दीर्घकालीन गुंतवणूक इथे ठेवण्यापूर्वी दोनदा विचार करा.

वारंवार विचारले प्रश्न (FAQ)

प्रश्न १: धनत्रयोदशीलाच सोनं घेणं जास्त फायदेशीर असतं का?

उत्तर: धनत्रयोदशीला सोनं घेणं ही श्रद्धा आणि परंपरा आहे, आणि तिचा आदर आहेच. पण त्या दिवशी भाव आपोआप कमी असतो असं नाही. उलट गर्दीमुळे तुलना करायला वेळ मिळत नाही. म्हणून १–२ आठवडे आधी मेकिंग चार्जची तुलना करा, बुकिंग करा, आणि मुहूर्ताला ताबा घ्या. त्या दिवशीचा IBJA भाव मात्र जरूर तपासा.

प्रश्न २: डिजिटल गोल्ड सुरक्षित आहे का?

उत्तर: डिजिटल गोल्डचं सोनं MMTC-PAMP किंवा SafeGold सारख्या कंपन्यांच्या व्हॉल्टमध्ये ठेवलं जातं. पण हे उत्पादन SEBI किंवा RBI च्या नियमनाखाली येत नाही, आणि SEBI ने ८ नोव्हेंबर २०२५ रोजी (PR ७०/२०२५) याबाबत सावधगिरीचा इशारा दिला होता. म्हणून थोडी रक्कम सोयीसाठी ठीक, पण मोठी गुंतवणूक करताना हा धोका लक्षात ठेवा.

प्रश्न ३: जुने दागिने विकले तर कर लागतो का?

उत्तर: हो, लागू शकतो. दागिने “वैयक्तिक वस्तू” मानले जात नाहीत. २४ महिन्यांपेक्षा जास्त ठेवून विकल्यास दीर्घकालीन नफ्यावर १२.५% आणि त्याआधी विकल्यास स्लॅबनुसार कर लागतो. खरेदीची किंमत दाखवायला जुनं बिल असेल तर ते जपून ठेवा.

प्रश्न ४: गोल्ड ETF आणि गोल्ड FoF यात काय फरक आहे?

उत्तर: गोल्ड ETF शेअर बाजारावर (NSE/BSE) खरेदी-विक्री होतो आणि त्यासाठी डिमॅट खातं लागतं. गोल्ड FoF हा म्युच्युअल फंड आहे जो गोल्ड ETF मध्ये गुंतवतो; त्यासाठी डिमॅट लागत नाही आणि SIP करणं सोपं असतं. पण FoF मध्ये साधारण ०.३५–०.५% जास्तीचा खर्च येतो. करातही फरक आहे — १ एप्रिल २०२५ नंतर घेतलेल्या ETF ला १२ महिन्यांनंतर, तर FoF ला २४ महिन्यांनंतर दीर्घकालीन दर्जा मिळतो.

प्रश्न ५: सॉवरिन गोल्ड बॉन्ड (SGB) शेअर बाजारातून घेतले तर मुदतपूर्तीला करमुक्त असतात का?

उत्तर: १ एप्रिल २०२६ पासूनच्या नियमानुसार, SGB ची मुदतपूर्तीवरची करमुक्तता फक्त त्यांनाच मिळते ज्यांनी ते RBI च्या मूळ इश्यूमध्ये घेतले आणि मुदतपूर्तीपर्यंत ठेवले. शेअर बाजारातून (एक्सचेंजवरून) विकत घेतलेल्या SGB ला ही करमुक्तता मिळत नाही. त्यामुळे “स्वस्तात मिळतोय” म्हणून बाजारातून SGB घेताना हा मुद्दा नक्की लक्षात ठेवा.

संस्कार आणि पुढचे पाऊल — WhatsApp / Upstox

आपल्याकडे सोन्याचे संस्कार पिढ्यान्पिढ्या चालत आले आहेत. आजी सांगायची — “सोनं घ्यावं, पण विचार करून घ्यावं.” आजच्या काळात त्या “विचारा”चा अर्थ आहे — भाव तपासणं, मेकिंग समजून घेणं, HUID पाहणं, बिल जपणं, आणि गुंतवणूक व वापर यात फरक करणं. सणाचा आनंद आणि पैशाची शिस्त — दोन्ही एकत्र जपता येतात.

थोडक्यात लक्षात ठेवा:

• वापरायचा असेल तर — HUID असलेला, सविस्तर बिलाचा दागिना, आणि तोही जेवढा वापरणार तेवढाच.
• गुंतवणूक करायची असेल तर — गोल्ड ETF किंवा गोल्ड FoF, शक्य असल्यास SIP ने.
• डिजिटल गोल्ड — सोयीचं, पण GST, खरेदी-विक्री फरक आणि नियमनाचा अभाव लक्षात ठेवून.
• खरेदीच्या दिवशी — IBJA भाव तपासा, ₹२ लाख किंवा जास्त रोख टाळा, डिजिटल पेमेंट करा.

तुमच्या परिस्थितीसाठी कोणता पर्याय योग्य, SIP कशी सुरू करायची, डिमॅट खातं कसं उघडायचं — याबद्दल काही प्रश्न असतील तर आम्हाला थेट WhatsApp वर विचारा: https://wa.me/919021232663

गोल्ड ETF मध्ये गुंतवणूक सुरू करण्यासाठी डिमॅट खातं हवं असेल, तर Upstox वर खातं उघडू शकता: https://upstox.com/open-account/?f=1GMN

अशाच सोप्या मराठीतल्या आर्थिक माहितीसाठी नियमित भेट द्या: investinround.com

तुम्हा सर्वांना दिवाळीच्या आणि धनत्रयोदशीच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा! ही दिवाळी तुमच्या घरी समृद्धी, आरोग्य आणि आर्थिक शहाणपण घेऊन येवो.