📢 वाचवा टीडीएस! ज्येष्ठ नागरिकांसाठी आर्थिक मदत करणारा ‘फॉर्म १५एच’
विशेष एफडीवर मिळणाऱ्या व्याजावर टीडीएस कपात टाळण्याचा मार्ग
भारत सरकारने ज्येष्ठ नागरिकांना आर्थिक सवलती देण्यासाठी विविध योजना सुरू केल्या आहेत. त्यात महत्त्वाची योजना म्हणजे फॉर्म 15H, जी टीडीएस कपात (Tax Deducted at Source) टाळण्यासाठी उपयुक्त ठरते. विशेषतः ज्येष्ठ नागरिकांना एफडी (Fixed Deposit) वर मिळणाऱ्या व्याजावरून कर कपात होऊ नये यासाठी ही सुविधा अत्यंत महत्त्वाची आहे.
सीए सुनील जी. खंडेलवाल यांच्या मते, हा फॉर्म ज्येष्ठांसाठी कर मुक्त उत्पन्नाची हमी देतो, विशेषतः जेव्हा त्यांचे वार्षिक उत्पन्न मर्यादित असते.
उदाहरणार्थ, 70 वर्षीय श्री. देशमुख यांना त्यांच्या एफडीवर वार्षिक ₹60,000 व्याज मिळते. जर त्यांनी फॉर्म 15H सादर केला नाही, तर बँकेला नियमानुसार TDS कापावा लागेल. पण फॉर्म 15H सादर केल्यास, त्यांचे एकूण उत्पन्न करपात्र मर्यादेत असल्याने त्यांना हे संपूर्ण व्याज मिळेल आणि टीडीएस कपात टळेल.
📌 मुख्य मुद्दे
1. बचतीचा मार्ग – फॉर्म 15H म्हणजे काय?
फॉर्म 15H हे एक घोषणापत्र आहे, ज्याद्वारे व्यक्ती (विशेषतः 60 वर्षांवरील ज्येष्ठ नागरिक) आपल्या उत्पन्नावर कर देय नाही हे बँकेला जाहीर करते, त्यामुळे एफडीवरील व्याजावर TDS कपात टाळता येते.
➤ कोणासाठी उपयुक्त?
- ज्येष्ठ नागरिक (60 वर्षे व त्यापुढील वय)
- उत्पन्न कर सवलत मर्यादेच्या आत असलेले
- कर वजावटी (डिडक्शन) आणि कलम 87A नुसार कर शून्य असलेल्यांसाठी
उदाहरणार्थ, 62 वर्षीय श्रीमती पाटील यांना त्यांच्या बँकेतील एफडीवर वर्षाला ₹45,000 व्याज मिळते. त्यांचे पेन्शन आणि हे व्याज मिळून एकूण वार्षिक उत्पन्न ₹3,00,000 आहे, जे करपात्र मर्यादेपेक्षा कमी आहे. अशा परिस्थितीत, त्यांनी बँकेत फॉर्म 15H सादर केल्यास, त्यांना व्याजावर कोणताही TDS कापला जाणार नाही.
2. सध्याची कर व्यवस्था व फॉर्म 15H
▪️ नवीन कर प्रणाली (2025-26 साठी):
- मूलभूत सूट मर्यादा: ₹4 लाख
- कलम 87A नुसार एकूण उत्पन्न ₹12 लाखपर्यंत असले तरी कर शून्य होऊ शकतो.
- त्यामुळे असे व्यक्ती फॉर्म 15H सादर करू शकतात.
▪️ जुनी कर व्यवस्था:
- 60-80 वयोगट: सूट मर्यादा ₹3 लाख
- 80+ वयोगट: ₹5 लाख
- कलम 87A नुसार ₹5 लाखपर्यंत उत्पन्नावर कर सूट मिळते.
उदाहरण:
जर एखाद्या 65 वर्षीय व्यक्तीचे वार्षिक उत्पन्न ₹3.5 लाख असेल आणि तो ₹1 लाख एफडीवर व्याज मिळवतो, तर TDS कपात होऊ नये म्हणून फॉर्म 15H सादर करून तो कर वाचवू शकतो.
उदाहरणार्थ, 82 वर्षीय श्री. जाधव जुन्या कर व्यवस्थेनुसार येतात आणि त्यांचे वार्षिक उत्पन्न ₹4.8 लाख आहे, ज्यात एफडीवरील ₹80,000 व्याजाचा समावेश आहे. जुन्या प्रणालीनुसार 80 वर्षांवरील ज्येष्ठ नागरिकांसाठी मूलभूत सूट मर्यादा ₹5 लाख असल्याने, त्यांचे उत्पन्न मर्यादेत येते. त्यामुळे, फॉर्म 15H सादर करून ते TDS टाळू शकतात.
🌱 दीर्घकालीन फायदे
- कॅश फ्लो सुधारतो – नियमित TDS कपात टळल्यामुळे हातात अधिक पैसे राहतात.
- कर्जाची गरज कमी होते – कमी उत्पन्न असूनही खर्च पूर्ण करता येतो.
- सरकारी सुविधा लाभणे सोपे – जेव्हा कर देय नाही तेव्हा इतर सरकारी योजनांमध्ये अर्ज करताना सहजता मिळते.
उदाहरणार्थ, एका ज्येष्ठ नागरिकाला दरमहा ₹5,000 एफडी व्याजातून मिळतात. जर TDS कापला गेला, तर त्यांना ₹500 कमी मिळतील. पण फॉर्म 15H मुळे त्यांना पूर्ण ₹5,000 मिळतात, ज्यामुळे त्यांचा मासिक खर्च व्यवस्थित चालतो आणि त्यांना छोट्या-मोठ्या गरजांसाठी इतरांवर अवलंबून राहावे लागत नाही.
💡 फॉर्म 15H सादर करताना लक्षात ठेवावयाच्या बाबी:
- दर वर्षी नवीन फॉर्म सादर करणे आवश्यक – फॉर्म 15H प्रत्येक आर्थिक वर्षासाठी स्वतंत्र असतो.
- सर्व बँकांमध्ये सादर करणे आवश्यक – जर तुमच्या FD अनेक बँकांमध्ये असतील, तर सर्वत्र हा फॉर्म द्यावा लागतो.
- योग्यता तपासा – सादर करण्याआधी खात्री करा की तुमचं कर देय वास्तवात शून्य आहे.
उदाहरणार्थ, एका ज्येष्ठ नागरिकाने गेल्या वर्षी फॉर्म 15H सादर केला होता, पण या वर्षी तो विसरला. परिणामी, बँकेने त्याच्या एफडी व्याजातून TDS कापला. हे टाळण्यासाठी, प्रत्येक आर्थिक वर्षाच्या सुरुवातीला हा फॉर्म सादर करण्याची आठवण ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
🧾 संदर्भ व साक्षांकने:
- Income Tax India – Form 15H
- Section 87A of Income Tax Act
उदाहरणार्थ, तुम्ही आयकर विभागाच्या अधिकृत वेबसाइटवर जाऊन फॉर्म 15H डाउनलोड करू शकता आणि त्यातील नियम व अटी वाचू शकता. यामुळे तुम्हाला या फॉर्मबद्दल अधिकृत माहिती मिळेल आणि कोणताही गैरसमज होणार नाही.
🔍 निष्कर्ष – आर्थिक स्वातंत्र्यासाठी जागरूकतेची गरज
भारतामध्ये ज्येष्ठ नागरिकांची आर्थिक सुरक्षितता अत्यंत महत्त्वाची आहे. फॉर्म 15H ही एक सोपी पण प्रभावी यंत्रणा आहे जी एफडीवरील TDS कपात टाळून त्यांना मदत करते. मात्र, ही योजना योग्यरित्या वापरण्यासाठी कर नियमांची माहिती व जागरूकता आवश्यक आहे.
📣 आपणही जर ज्येष्ठ नागरिक आहात किंवा तुमच्या कुटुंबात कोणी असेल, तर आजच फॉर्म 15H बद्दल माहिती द्या आणि आर्थिक स्वातंत्र्यास मदत करा.
उदाहरणार्थ, अनेक ज्येष्ठ नागरिक माहितीच्या अभावी त्यांच्या एफडीवरील TDS कपातीमुळे कमी उत्पन्न मिळवतात. फॉर्म 15H बद्दल योग्य माहिती मिळाल्यास, ते त्यांचे आर्थिक नियोजन अधिक प्रभावीपणे करू शकतात आणि त्यांच्या कष्टाचे पैसे वाचवू शकतात.