रुपयांतली उदाहरणं: बोनस, व्हाउचर, नातेवाईक आणि मित्रांच्या भेटी
दिवाळीत मिळालेल्या भेटीवर टॅक्स लागतो का, हे भेट कोण देतंय आणि कोणत्या रूपात यावर ठरतं. आमच्या बोनस-गुंतवणूक लेखात पैसे कुठे लावायचे ते आहे; इथे फक्त कर. 1 एप्रिल 2026 पासूनच्या कर वर्षासाठी Income-tax Rules 2026 मध्ये कंपनीकडून मिळणाऱ्या भेटींची करमुक्त मर्यादा ₹5,000 वरून ₹15,000 झाली आहे.
चार प्रकारच्या भेटी, चार नियम
| कोणाकडून | काय नियम | रुपयातलं उदाहरण |
|---|---|---|
| ऑफिस बोनस (रोख, चेक, खात्यात) | पगाराचाच भाग; स्लॅब दराने कर | ₹50,000 बोनस, 20% स्लॅब: कर ₹10,400; हातात ₹39,600 |
| कंपनीची भेटवस्तू / व्हाउचर | वर्षभराचं एकूण मूल्य ₹15,000 च्या आत = करमुक्त; ओलांडलं तर पूर्ण रक्कम करपात्र | ₹16,000 = पूर्ण ₹16,000 करपात्र |
| नातेवाईक | करमुक्त, रकमेची मर्यादा नाही | भावाकडून ₹1 लाख: कर ₹0 |
| मित्र, शेजारी, इतर | वर्षभरात एकूण ₹50,000 पेक्षा जास्त असेल तर पूर्ण रक्कम करपात्र | ₹55,000 = कर सुमारे ₹11,440 (20% स्लॅब) |
कंपनीच्या गिफ्टचं गणित: दिवाळी नाही, वर्ष धरा
मर्यादा दिवाळीची नाही, संपूर्ण वर्षाची. दिवाळी, वाढदिवस, वर्धापनदिन — सगळ्या भेटी मिळून. आणि ती मर्यादा ओलांडली की फक्त वरचा भाग नाही, तर पूर्ण रक्कम पगारात जोडली जाते.
| वर्षातील एकूण भेटी | करपात्र रक्कम | अतिरिक्त कर (20% स्लॅब + 4% सेस) |
|---|---|---|
| ₹10,000 (दिवाळी व्हाउचर) | ₹0 | ₹0 |
| ₹10,000 + ₹4,000 (वाढदिवस) = ₹14,000 | ₹0 | ₹0 |
| ₹12,000 + ₹4,000 = ₹16,000 | ₹16,000 | ₹3,328 (30% स्लॅब: ₹4,992) |
| ₹25,000 | ₹25,000 | ₹5,200 |
नातेवाईक कोण? आणि ₹50,000 चा नियम
आई-वडील, पती-पत्नी, भाऊ-बहीण, सासू-सासरे आणि कायद्याच्या यादीतले इतर नातेवाईक — त्यांच्याकडून मिळालेली भेट करमुक्त, कितीही असो. चुलत-मावस भावंडं जुन्या यादीत नव्हती; मोठी रक्कम असेल तर आधी तपासा. स्वतःच्या लग्नात मिळालेल्या भेटी सहसा करमुक्त असतात.
इतरांकडून (मित्र, शेजारी) रोख भेट वर्षभरात एकूण ₹50,000 पेक्षा जास्त झाली तर पूर्ण रक्कम “इतर स्रोतांचं उत्पन्न” म्हणून करपात्र. उदाहरण: मित्र ₹30,000 + शेजारी ₹25,000 = ₹55,000 → संपूर्ण ₹55,000 करपात्र. दागिने, शेअर्स, सोनं, क्रिप्टो यांचं बाजारमूल्य ₹50,000 पेक्षा जास्त असेल तर तेही करपात्र; जमीन-घरासाठी स्टॅम्प ड्युटी मूल्य पाहतात.
तुमचं पुढचं पाऊल
- पगार स्लिप आणि HR कडून या वर्षातल्या सर्व भेटींचं मूल्य विचारा.
- कंपनी आणि इतरांच्या भेटींची वर्षभराची यादी स्वतः ठेवा.
- मोठ्या भेटी बँक ट्रान्सफरने घ्या आणि कारण लिहून ठेवा.
- बोनसचा टॅक्स धरूनच खर्च-गुंतवणुकीचं नियोजन करा — “हातात येणारी” रक्कम तपासा.
- पुढच्या वर्षासाठी: भेटींचा हिशोब वर्षाच्या शेवटी नाही, दिवाळीतच करा.
सवाल-जवाब (FAQ)
दिवाळी बोनसवर टॅक्स लागतो का?
होय. रोख, चेक किंवा खात्यात मिळालेला बोनस पगाराचाच भाग आहे आणि तुमच्या स्लॅब दराने कर लागतो. एकूण उत्पन्न कर-मर्यादेत असेल तर कर शून्यही असू शकतो.
कंपनीच्या गिफ्टची करमुक्त मर्यादा किती?
Income-tax Rules 2026 नुसार कर वर्ष 2026-27 पासून वर्षभरातील एकूण मूल्य ₹15,000 च्या आत असेल तर सूट; आधी ही मर्यादा ₹5,000 होती. ओलांडल्यास पूर्ण रक्कम करपात्र.
नातेवाईकांकडून मिळालेल्या भेटीवर कर लागतो का?
नाही. कायद्याच्या यादीतल्या नातेवाईकांकडून मिळालेली भेट कितीही असली तरी करमुक्त.
मित्राने ₹60,000 दिले तर?
वर्षभरात इतरांकडून एकूण ₹50,000 पेक्षा जास्त झाल्याने पूर्ण ₹60,000 करपात्र होतात, फक्त वरचे ₹10,000 नाही.
सोनं किंवा शेअर भेट मिळाले तर?
जर नातेवाईकेतर व्यक्तीकडून मिळाले आणि बाजारमूल्य वर्षभरात ₹50,000 पेक्षा जास्त असेल तर करपात्र. नातेवाईकांकडून मिळालं तर करमुक्त.
बोनस आणि भेटींचं टॅक्स-स्मार्ट गुंतवणूक नियोजन — मराठीत सोपं मार्गदर्शन
9021232663नवी माहिती रोज मराठीत: investinround.com